Irak Petrol Bakanı Hayyan Abdul
Gani ile Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alp Arslan Bayraktar,
Kuzey Irak'tan Türkiye'ye petrol ihracatının yeniden başlatılması
konusunda anlaşmaya varamadı. Irak ve Türkiye petrol bakanları daha
fazla görüşmenin gerekliliğini vurguladılar. Ankara ve Bağdat
yetkilileri arasında Irak'ın Kürdistan bölgesinden petrol ihracatının
devam etmesi konusunda anlaşma sağlanamaması, Türkiye ve Irak'ın
sorunlarının arttığı anlamına geliyor. Ankara ile Bağdat arasındaki
anlaşmazlığın temel noktalarından biri Türkiye'nin Dicle Nehri üzerine
baraj inşa etmesi meselesidir, Ankara hükümetinin bu eylemi sonucunda
Irak kuraklıktan kaynaklanan sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.
Bu bağlamda "Kuraklık Irak'ın ekonomisini ve tarımını tehdit ediyor."
diyen Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, Türk mevkidaşı ile Bağdat'ta
yaptığı görüşmede, "Bağdat hiçbir örgütün Irak içinden komşu ülkelere
karşı eylem yapmasına izin vermiyor" dedi.
Irak Dışişleri Bakanı aynı zamanda Hakan Fidan ile düzenlediği basın
toplantısında şunları vurguladı: "Irak ile Türkiye arasındaki ilişkileri
gözden geçirmek için bir çalışma toplantısı yaptık. Bu toplantıda iki
ülke arasındaki su kaynakları konusunu gözden geçirdik." Her iki ülkenin
de iklim değişikliğinden etkilendiğine dikkat çeken Hüseyin, şunları
ekledi: "Irak'ın adil su haklarına erişimi konusunda Türk bakanla
görüştüm, Türk tarafı da bu konunun araştırılması için daimi bir ortak
komite kurulması teklifinde bulundu."
Bilindiği üzere Irak'ın Kürdistan Bölgesi'nden petrol ihracatının
yeniden başlatılması için Türkiye'nin Bağdat yetkililerinden
Uluslararası Ticaret Odası yargı mahkemesinde Ankara'ya yönelik
şikayetini geri çekmesini talep etmiştir. Buna ilaveten Ankara,
Bağdat'ın petrolün varil başına 7 dolar ödemesi gerektiğini duyurdu.
Bu arada iki komşu ülkenin sorunları petrol ihracatıyla sınırlı değil.
Irak'ın bir kısmının Türkiye tarafından askeri işgali ve suyun Türk
dağlarındaki kaynağından Dicle Nehri'ne aktarılmasına getirilen
kısıtlamalar iki komşu ülke arasındaki ilişkilerde önemli sorunlardır.
Ankara yönetimi Irak Kürdistan Bölgesi ile illegal bir anlaşma
çerçevesinde , 2007 yılından bu yana, Bağdat'ın merkezi hükümetinden
bağımsız olarak, petrol kaynaklarının satışı, ihracatı ve geliştirilmesi
de dahil olmak üzere bu bölgenin petrol kaynaklarını yönetiyor. Irak
Federal Mahkemesi'nin kararına göre Erbil'in, Kürdistan Bölgesi ve komşu
bölgelerin tüm petrolünü Bağdat'taki merkezi hükümete devretmesi
gerekiyor.
Irak hükümeti, bunun üzerine Paris'teki Uluslararası Ticaret Odası (ICC)
Tahkim Mahkemesi'ne şikayette bulundu. Mahkeme, 2014-2018 yılları
arasında Bağdat merkezi hükümetinin izni olmadan Irak'ın Kürdistan
bölgesinden petrol satışında işbirliği yapması nedeniyle Türkiye'yi
Irak'a 1,5 milyar dolar tazminat ödemeye mahkum etmişti. Bu kararın
ardından Türkiye, Kuzey Irak'tan petrol akışını durdurdu.
İki komşu ülke arasındaki ilişkilerdeki temel sorunlardan biri, Irak'ın
bir bölümünün yasadışı askeri işgali ve Dicle nehri üzerine "İlislo"
barajının inşa edilmesi olduğu bir ortamda, Türkiye Irak petrolünün
satışına ilişkin şartların açıklanması Ankara yetkililerinin ve Türk
medyasının gündeminde yer aldı.
Hiç şüphe yok ki Ankara hükümetinin son birkaç yıldır uyguladığı baraj
inşa politikaları her zaman komşu ülkelerin zararına olmuştur. Türk
hükümetinin, başta Irak ve Suriye olmak üzere ülkelerle yaşadığı siyasi
ve güvenlik sorunlarını, suyun kaynağından gönderilmesini engellemek
gibi yöntemlerle koşullandırmaya çalıştığı görülüyor.
Binlerce yıldır Türkiye dağlarının kaynaklarından komşu ülkelere su
akarken, şimdi Erdoğan hükümeti yetkilileri, binlerce yıllık nehirlerin
yolunu değiştirmek ve kurutmakla bölge ülkelerini su sıkıntısına sokmak
istiyor. Bu sürecin devam etmesinin bölge hükümetlerinin ve
milletlerinin yani Türk hükümetinin sorunlarını daha da
ağırlaştırabileceği açıktır. Bu arada Türk heyetinin Irak'taki
taleplerini yerine getirememesi, komşu ülke liderlerinin Türk
hükümetinin uygunsuz politikalarına karşı ilk tepkisi olarak
değerlendirilmelidir./
342/
